…Amina Mohammed Ta Yi Alkawarin Goyon Bayan Majalisar Dinkin Duniya Kan Shirin Ci Gaban Arewa maso Yamma

…Maryam Yahaya Ta Ce Jihohi Bakwai Sun Shirya Tsaf Don Canza Tsarin Aiki Zuwa Aiwatarwa

Gwamnan Jihar Katsina Kuma Shugaban Ƙungiyar Gwamnonin Arewa maso Yamma, Malam Dikko Umaru Radda, Ya Yi Kira Da A Karfafa Hadin Kai Tsakanin Jihohi Bakwai Na Arewa maso Yamma Da Abokan Hulɗar Su Don Magance Rashin Tsaro Da Buɗe Ƙarfin Tattalin Arzikin Yankin.

Gwamna Radda Ya Yi Wannan Kiran A Birnin New York, Amurka, A Taron Babban Limami Kan Tsarin Zaman Lafiya, Tsaro Da Ci Gaban Arewa maso Yamma, Inda Yankin Ya Gabatar Da Shirinsa Na Zaman Lafiya, Tsaro Da Ci Gaba Ga Abokan Hulɗa Na Ƙasa Da Ƙasashe.

Gwamnan Jihar Zamfara, Dauda Lawal; Gwamnan Jihar Kebbi, Nasir Idris; Da Mataimakin Gwamnan Jihar Sokoto, Idris Mohammed Gobir, Wanda Ya Wakilci Gwamna Ahmad Aliyu Sun Halarci Taron. Haka kuma wakilan gwamnatin Najeriya, Majalisar Dinkin Duniya, Ci Gaba Da Ci Gaba Da Kuɗi, Ƙungiyoyin Ƙungiyoyin Farar Hula Da Sauran Abokan Hulɗa Sun Halarci Taron.

Da yake magana a madadin gwamnonin, Gwamna Radda ya ce Tsarin yana wakiltar shawarar gama gari da gwamnonin bakwai suka yanke na yin aiki tare kan ƙalubalen da suka ratsa iyakokin jihohi.

“Wannan Tsarin ba na Gwamna ɗaya ba ne. Ba na Shugaban Taron ba ne. Kuma ba na Sakatariya ba ne. Na Arewa maso Yamma ne,” in ji Gwamna Radda.

Ya bayyana cewa yayin da jihohi bakwai ke da tarihi daban-daban, ƙarfi da fifiko, mutanensu, kasuwanni da tattalin arzikinsu suna da alaƙa sosai. Kalubalen tsaronsu kuma suna ratsa iyakokin jihohi, wanda hakan ya sa haɗin gwiwa ya zama dole idan ana son cimma mafita mai ɗorewa.

Ta amfani da karin maganar Hausa, “Tsintsiya madaurinki ɗaya,” Gwamna Radda ya ce tsintsiya tana samun ƙarfi daga ɗaurewa tare. Ya bayyana cewa wannan ƙa’ida ta shafi Arewa maso Yamma, inda kowace jiha za ta iya riƙe asalinta yayin da take aiki tare da wasu kan matsalolin gama gari.

Gwamna Radda ya ce tsaro ya kasance ɗaya daga cikin ƙalubalen da yankin ke fuskanta, amma ya jaddada cewa ayyukan soji da tsaro kaɗai ba za su iya tabbatar da zaman lafiya mai ɗorewa ba. Ya ce rashin aikin yi, talauci, ƙaura da ƙarancin damar tattalin arziki suma dole ne a magance su a matsayin wani ɓangare na ƙoƙarin sa al’ummomi su kasance cikin aminci.

“Dole ne tsaro ya kasance tare da dama. Dole ne a samu daidaito tare da ci gaba. Kuma jarin jama’a dole ne ya samar da sarari ga jarin masu zaman kansu masu alhakin,” in ji shi.

A cewar Gwamnan, shirin yankin shine a gina Arewa maso Yamma inda manoma za su iya samar da kayayyaki da yawa kuma su isa manyan kasuwanni, matasa za su iya samun ƙwarewa masu amfani da gina kasuwanci, mata za su iya shiga cikin tattalin arziki da rayuwar jama’a gaba ɗaya, kuma al’ummomin da rashin tsaro ya shafa za su iya sake ginawa cikin mutunci.

Ya ce yawan jama’ar yankin, ƙarfin noma, albarkatun ƙasa da ƙarfin samar da kayayyaki za su iya sake ginawa cikin mutunci.

Ya ce yawan jama’ar yankin, ƙarfin noma, albarkatun ƙasa da ƙarfin samar da kayayyaki za su iya sake ginawa da daraja.

Don haka Gwamna Radda ya bukaci abokan hulɗa na ci gaba da yin aiki tare da Arewa maso Yamma a matakin yanki kuma ya yi kira ga cibiyoyin kuɗi da su tallafa wa shirye-shiryen samar da kuɗi waɗanda za su iya jawo hankalin zuba jari zuwa ga al’ummomin da ba su da isasshen tallafi.

Ya kuma yi kira ga masu zuba jari masu zaman kansu da su sake duba yankin fiye da ƙalubalen tsaro da ke tattare da shi.

“Ga kamfanoni masu zaman kansu, muna cewa: sake duba Arewa maso Yamma. Duba bayan kanun labarai. Duba mutane, kasuwanni, sassan samar da kayayyaki da damar da za a iya ƙirƙira lokacin da gwamnatoci suka haɗa kai,” in ji shi.

Yayin da yake neman haɗin gwiwa tsakanin ƙasashen duniya, Gwamna Radda ya bayyana karara cewa gwamnonin da kansu dole ne su ɗauki alhakin aiwatar da Tsarin. Ya ce dole ne su ƙarfafa cibiyoyi, su inganta haɗin kai, su tabbatar da riƙon amana, sannan su nuna ta hanyar ayyukansu cewa haɗin gwiwar yanki zai iya samar da sakamako.

Ya ƙara da cewa Tsarin ba za a yi la’akari da adadin tarurrukan da aka gudanar ko takardu da aka samar ba, amma ta hanyar ko al’ummomi sun fi aminci, rayuwa ta inganta, yara suna da mafi kyawun damammaki, an haɗa mata da matasa, kuma iyalan da aka kora sun sami damar sake gina rayuwarsu.

“Ba mu da’awar samun dukkan amsoshi. Amma muna son yin aikin. Muna son koyo. Muna son yin gyara. Kuma muna son yin haɗin gwiwa,” in ji Gwamna Radda.

Ya gayyaci cibiyoyin ci gaba, masu zuba jari da sauran abokan hulɗa su yi aiki tare da jihohi bakwai don gina al’ummomi masu aminci, cibiyoyi masu ƙarfi da tattalin arziki masu juriya, yayin da suke ƙirƙirar damammaki ga matasa a duk faɗin yankin.

Tun da farko, Darakta Janar na Ƙungiyar Gwamnonin Arewa maso Yamma, Maryam Musa Yahaya, ta gano ci gaban Tsarin ne sakamakon shawarar da jihohi bakwai suka yanke na daina ɗaukar ƙalubalen da suka fuskanta a matsayin matsaloli daban-daban.

Yahaya ta ce rashin tsaro, talauci, ƙaura da sauran wahalhalun da yankin ke fuskanta gaskiya ne, amma bai kamata a bar shi ya ayyana Arewa maso Yamma ko ya rufe tarihin kasuwancinsa, noma, ciniki da juriya ba.

“Mun ƙi barin babi mai wahala ya zama taken labarinmu gaba ɗaya. Labarinmu bai fara da rauni ba, kuma ba zai ƙare a nan ba,” in ji ta.

Ta tuna cewa tsarin ya fara ne a watan Yunin 2024 lokacin da gwamnonin suka haɗu a Jihar Katsina don taron farko na zaman lafiya da tsaro na Arewa maso Yamma. Duk da cewa tattaunawar ta fara ne da tsaro, ta ce nan ba da daɗewa ba ta bayyana cewa rashin tsaro ba za a iya raba shi da rayuwa, ayyukan yi, ƙaura, saka hannun jari da amincewar jama’a ba.

Wannan fahimta, a cewar Yahaya, ta canza tattaunawar daga abin da jihohi daban-daban za su iya yi su kaɗai zuwa abin da jihohi bakwai za su iya cimma tare, wanda ya haifar da haɓaka Tsarin Zaman Lafiya, Tsaro da Ci Gaba na Arewa maso Yamma.

Ta bayyana cewa a duk tsawon shekarar 2025, taron, tare da goyon bayan UNDP da sauran abokan hulɗa, ya shawarci gwamnatoci, al’ummomi, ƙungiyoyin fararen hula, cibiyoyin gargajiya, mata da matasa don tabbatar da cewa Tsarin ya nuna gogewa da fifikon mutane a duk faɗin yankin.

Ta ce, kafin Maris 2026, dukkan gwamnoni bakwai sun amince da Tsarin, suna ba da goyon bayan siyasa da ake buƙata don matsawa daga tsari zuwa aiwatarwa.

“Ba mu ƙirƙiro wannan Tsarin ba saboda muna zuwa Babban Taron. Mun zo Babban Taron ne saboda mun ƙirƙiro shi. Mun yi aikin a gida, mun amince da wata alkibla, kuma yanzu tattaunawar dole ne ta motsa daga buri zuwa aiwatarwa,” in ji Yahaya.

Darakta Janar ya kuma amince da rawar da Mataimakiyar Sakatare Janar ta Majalisar Dinkin Duniya, Amina Mohammed, ke takawa wajen tallafawa ra’ayin ƙarfafa haɗin gwiwa a yankin da kuma haɓaka Ƙungiyar Gwamnonin Arewa maso Yamma da Sakatariyar ta.

Yahaya ta ce mataki na gaba dole ne ya sanya al’ummomi a tsakiyar aiwatarwa, musamman mata, matasa, manoma, ‘yan kasuwa da iyalai waɗanda rashin tsaro ya raba da gidajensu. Ta jaddada cewa Arewa maso Yamma ba ta New York tana neman mutanen waje su magance matsalolinta ba, amma tana neman abokan hulɗa da ke son yin aiki da yankin da ya karɓi alhakin makomarta.

“Saƙonmu a yau ba shine: zo ku cece mu ba. Kuma ba haka ba ne: ku zo ku magance matsalolinmu. Gayyatarmu ta fi sauƙi: ku zo ku gina tare da mu,” in ji ta.

A cikin jawabinta, Mataimakiyar Sakatare Janar na Majalisar Dinkin Duniya Amina Mohammed ta yaba wa gwamnonin Arewa maso Yamma saboda yin magana da murya ɗaya da kuma gabatar da wani shiri na gama gari don zaman lafiya, tsaro da ci gaba mai ɗorewa.

Mohammed ta ce muhimmancin kwanciyar hankali a Arewa maso Yamma ya wuce jihohi bakwai, tana mai lura da cewa zaman lafiya a yankin yana da fa’ida ga Najeriya, Afirka ta Yamma da Sahel.

Ta kuma nuna muhimmancin Arewa maso Yamma ga samar da abinci a Najeriya. Da take ambaton binciken noma na ƙasar na 2022/2023, ta ce jihohi bakwai sun kai kusan kashi ɗaya bisa uku na masara kuma kusan kashi biyu bisa biyar na shinkafar da aka ruwaito a lokacin babban lokacin noma.

A cewarta, dabbobin yankin, albarkatun ma’adinai, hanyoyin kasuwanci da kuma yawan matasa suna samar da tushe mai ƙarfi don saka hannun jari, musamman idan aka tallafa musu da hanyoyi, wutar lantarki, ƙwarewa da kuma samun damar shiga kasuwanni.

Duk da haka, Mohammed ta ce dorewar kwanciyar hankali tana buƙatar fiye da ayyukan tsaro. Ta ce mutane kuma suna buƙatar adalci da za su iya amincewa da su, makarantu masu aiki da cibiyoyin kiwon lafiya, cibiyoyi masu ƙarfi, noma da ayyukan yi masu jure wa yanayi.

“Kowace naira da kowace dala da aka saka a Arewa maso Yamma saka hannun jari ne a cikin zaman lafiya, kuma ya kamata a tsara ta ta wannan hanyar tun daga farko,” in ji ta.

Mataimakiyar Sakatare Janar na Majalisar Dinkin Duniya ta yaba wa gwamnonin saboda sadaukar da albarkatunsu ga shirin yankin, tana mai cewa shawarar ta nuna mallakar ƙasa kuma tana ba da tushe ga abokan hulɗa don bayar da gudummawa.

Ta yi kira da a samar da ingantaccen haɗin gwiwa na kuɗaɗen shiga, tare da kasafin kuɗin jiha na samar da jari na farko, tallafin ci gaba da tallafawa cibiyoyi da shirye-shiryen ayyuka, cibiyoyin kuɗi na duniya suna ba da kuɗaɗen shiga na dogon lokaci, da kuma kasuwanci da ke kawo fasaha, kasuwanni da saka hannun jari.

Mohammed ya ce UNDP, ta hanyar Ajandar Ayyukan Bayan Tashin Hankali, tana haɓaka wani tsari na Shirin Daidaitawa zuwa Canji da Tsarin Kuɗi wanda Arewa maso Yamma ke jagoranta don haɗa murmurewa, ayyukan yi, cibiyoyi masu ƙarfi, kuɗaɗen ci gaba da saka hannun jari mai alhaki.

Har ila yau, ta ja hankali kan mutane sama da 700,000 da suka rasa muhallansu a yankin Arewa maso Yamma, inda ta bayyana cewa dole ne kudaden da aka ware wa yankin su haifar da ingantattun canje-canje a zahiri ga al’ummomin da abin ya shafa.

Domin cimma wannan, Mohammed ta bukaci gwamnonin da abokan hulɗarsu da su yi la’akari da tsarin juriya da ayyukan zamantakewa na al’umma wanda ta hanyarsa al’ummomi za su iya gano abubuwan da suka fi muhimmanci da kuma samun tallafi ga ayyuka kamar hanyoyin ciyar da abinci, azuzuwa, kasuwanni da wuraren samar da ruwa. Ta jaddada cewa mata da matasa dole ne su sami ƙarfi wajen yanke shawara kan waɗannan muhimman abubuwa.

Ta yi kira ga gwamnonin da su gano jerin ayyukan farko da za a iya aiwatarwa, yayin da take kira ga abokan hulɗa na ci gaba da saka hannun jari da su tallafa wa shirye-shiryen ayyuka, raba haɗari da kuma samar da kuɗaɗen da za su iya girma tare da shirin.

“Gwamnonin sun kawo shiri ɗaya ga jihohi bakwai zuwa New York. Yanzu duk mu a cikin wannan ɗakin muna buƙatar taimaka musu su cimma hakan,” in ji Mohammed.

Ta tabbatar wa gwamnonin goyon bayan ƙungiyar, tana mai bayyana cewa: “Majalisar Dinkin Duniya tana tare da ku.”

Gwamna Radda, a rufe taron, ya ce jihohi bakwai sun shirya yin aiki, koyo, gyara da kuma haɗin gwiwa da cibiyoyi waɗanda ke da burin yankin na samun zaman lafiya da ci gaba mai ɗorewa.

Ibrahim Kaula Mohammed
Babban Sakataren Yaɗa Labarai na Gwamnan Jihar Katsina

22 Satumba, 2026