• Gwamna Radda Ya Nemi Karin Kudade, Ya Ce Katsina Za Ta Ci Gaba da Bayar da Kudin Daidai da Wanda Aka Samar don Cuba Jari
• Cuba Jari ga Mata na Iya Kara Dalar Amurka Biliyan 22.9 a Tattalin Arzikin Najeriya; Alkawarin Radda na Bayar da Dala Daya a Duk lokacin da aka bayar da Dala Daya ya Fadada Shirin zuwa dukkan Kananan Hukumomi 34 — Bankin Duniya

Mataimakin Shugaban Tarayyar Najeriya, Sanata Kashim Shettima, ya kaddamar da fara bayar da Asusun Cuba Jari na Al’umma (CIF) karkashin shirin fadada tallafin mata na Najeriya (NFWP-SU) a Jihar Katsina, inda ake sa ran mata sama da 40,000 za su ci gajiyar jari don fadada sana’o’insu, inganta kudin shigar gidajensu da kuma karfafa karfinsu na fuskantar kalubalen tattalin arziki.

Mataimakin Shugaban Kasar ya gudanar da bikin kaddamarwar ne a ranar Lahadi a filin wasa na Muhammadu Dikko da ke Katsina, yayin ziyarar aiki ta kwana daya da ya kai jihar, inda ya bayyana shirin a matsayin zuba jari kan iyawa, sana’o’i da kuma damar mata ta fuskar tattalin arziki.

Shettima ya ce shirin ya zo ne domin biyan bukatar fadada damar samun kudin shiga ga mata wadanda ke daukar nauyin ayyukan gida masu yawa amma sau da yawa ba sa samun damar samun jari da kayan aiki yadda ya kamata.

“Mata sama da 40,000 a Jihar Katsina za su samu jari don sana’o’i, bayan sun cika sharuddan da aka gindaya tare da nuna kwazo a harkokin tanadi da ayyukan kungiyoyinsu,” in ji shi.

Mataimakin Shugaban Kasar ya yaba wa Gwamna Dikko Umaru Radda bisa ba mata da iyalan da ke cikin mawuyacin hali muhimmanci, yana mai cewa kulawar da gwamnatin ke nunawa ga ‘yan kasa masu karancin damar samun hanyoyin samun kudin shiga na nuna shugabanci na gari mai kula da kowa.

“Kulawar da Katsina ke nunawa ga harkokin sana’o’i tana samun ma’ana mai zurfi idan ta kai ga matar da burinta ya kasance kasa da iyawarta saboda rashin isassun kudade da za su kai ta matakin da ya fi haka,” in ji Shettima.

Ya jaddada cewa ya kamata a auna nasarar shirin ba kawai ta hanyar yawan wadanda suka ci gajiyarsa ba, har ma ta hanyar ganin ko sana’o’in sun karfafa, kudin shigar gidaje ya inganta, damar samun aiki ta karu, kuma mata sun samu damar yanke hukunci kan harkokinsu na tattalin arziki yadda ya kamata. Shettima ya kuma bukaci wadanda suka amfana da tallafin da su kiyaye tsarin tanadi, kiyaye bayanai masu kyau da kuma nauyin da ya rataya a wuyansu wanda ya cancanta su shiga tsakani.

Ya yi kira ga wadanda ke gudanar da asusun da su tabbatar da gaskiya, adalci, takardu masu kyau da kuma rikon amana a duk lokacin da ake gudanar da shirin.

A farkon jawabinsa, Gwamna Radda ya ce karfafa tattalin arzikin mata ya kasance babban bangare na shirin gwamnatinsa na Gina Makomarku, yana mai jaddada cewa zuba jari a mata yana karfafa iyalai, al’ummomi da kuma tattalin arzikin jihar baki daya.

Radda ya ce Katsina ta nuna karfin ikon mallakar NFWP-SU ta hanyar sadaukar da albarkatun da suka dace don karawa jarin Bankin Duniya, shawarar da ta taimaka wajen fadada shirin tun daga farkon aiwatar da shi na Kananan Hukumomi shida zuwa dukkan Kananan Hukumomi 34 na jihar.

Ya ce Asusun Zuba Jari na Al’umma zai karawa mata tanadi da kuma samar da albarkatu don kafa sabbin kasuwanci, fadada kamfanoni da ake da su da kuma karfafa ayyukan tattalin arziki mai inganci ta hanyar Kungiyoyin Mata.

Gwamnan ya jaddada cewa bikin ranar Lahadi ya nuna fara aikin, maimakon kammala shi, na tsarin bayar da tallafin, yana tabbatar wa kungiyoyin da suka cancanta wadanda ba su sami kudi a lokacin kaddamar da shirin cewa shirin zai ci gaba a matakai.

“An fara wannan shiri na yau ne a matsayin fara aiwatar da shirin; ba ƙarshen wannan shiri ba ne. Ya kamata ƙungiyoyin mata masu alaƙa da tallafinsu a yau su kasance da tabbacin cewa wannan tsari zai ci gaba,” in ji shi.

Radda ya yi kira ga Bankin Duniya da sauran abokan hulɗa na ci gaba da su samar da ƙarin kuɗi da tallafin fasaha don baiwa Katsina damar faɗaɗa shirin, zurfafa tasirinsa da kuma isa ga mata da yawa, musamman waɗanda ke cikin al’ummomin da ba su da isassun kayan aiki.

Ya kuma nuna yadda mata masu matsalar ji suka shiga cikin shirin, waɗanda suka kafa nasu Ƙungiyoyin Mata masu alaƙa da shirin, yana mai bayyana shigarsu a matsayin shaida na jajircewar gwamnati na tabbatar da cewa nakasa ba ta zama cikas ga damar tattalin arziki ba.

Gwamnan ya yi kira ga waɗanda suka amfana da shirin da su saka hannun jari a cikin ayyukan tattalin arziki masu inganci, su kiyaye ingantattun bayanai da kuma ci gaba da al’adar tanadi, haɗin gwiwa da ɗaukar nauyin haɗin gwiwa wanda ke ƙarfafa shirin.

Ya kuma bayyana cewa jihar za ta binciki hanyoyin da za su iya samar da damar ƙarfafa tattalin arziki ga maza, yana mai jaddada cewa ƙarfafa mata da maza zai ba da gudummawa ga ƙarfafa iyalai, rage talauci da juriya ga al’umma.

Shi ma da yake magana, wakilin Bankin Duniya, Matthew Verghis, ya ce saka hannun jari ga mata jari ne a ci gaban tattalin arzikin Najeriya, yana mai lura da gudummawar da suke bayarwa a matsayin manoma, ‘yan kasuwa, masu sarrafawa, ‘yan kasuwa, ƙwararru, ma’aikata da shugabannin al’umma.

Ya ce wani bincike da aka yi kwanan nan kan nazarin jinsi na Bankin Duniya ya kiyasta cewa rufe gibin jinsi a fannin noma, aikin kai da kuma aikin albashi na iya samar da dala biliyan 22.9, daidai da kashi 5.8 cikin 100 na GDP na Najeriya.

“Wannan yana ba mu sako bayyananne: saka hannun jari ga mata yana zuba jari ne a ci gaban tattalin arzikin Najeriya,” in ji Verghis.

Ya bayyana cewa ana aiwatar da Tsarin Tsarin Shirin Mata na Najeriya na dala miliyan 540 a fadin jihohi 32, wanda aka gina bisa wani shiri na baya wanda ya tallafa wa mata sama da 460,000 na karkara.

A cewarsa, fadada shirin yana nufin mata miliyan biyar kai tsaye, inda ake sa ran miliyoyin mutane za su amfana kai tsaye, yayin da ake sa ran samar da ayyukan yi kimanin miliyan 4.5.

Verghis ya bayyana cewa mata da ke shiga shirin sun riga sun tattara kuma sun adana sama da ₦ biliyan 20 na albarkatun kansu, yana mai bayyana tanadin a matsayin shaidar ladabi, aminci, aiki tare da kuma hukumomin tattalin arziki.

Ya yaba wa Gwamnatin Jihar Katsina musamman kan jajircewarta wajen daidaita kowace dala da aka zuba a shirin da wani dala na albarkatunta, yana mai bayyana shawarar a matsayin wata babbar shaida ta amincewa da jihar ga matanta.

Ya ce alƙawarin ya taimaka wajen samar da tushen faɗaɗa NFWP-SU daga ƙananan hukumomi shida na farko zuwa dukkan ƙananan hukumomi 34 a Katsina.

Verghis ya yi kira ga bankuna, cibiyoyin kuɗi, kamfanonin fasaha, masu tattarawa da sauran ƙungiyoyi masu zaman kansu da su ɗauki Ƙungiyoyin Affinity na Mata ba wai kawai a matsayin masu cin gajiya ba, har ma a matsayin abokan ciniki, masu samar da kayayyaki, masu samarwa da abokan hulɗa na kasuwanci.

“Babban burin ba shine dogaro da jama’a ko masu ba da gudummawa na dindindin ba. Manufar ita ce taimaka wa mata su gina kasuwanci masu inganci da ci gaba waɗanda za su iya samun damar kuɗi, yin gasa a kasuwanni, ƙirƙirar ayyukan yi da kuma tsayawa da kansu,” in ji shi.

A nata bangaren, Kwamishiniyar Harkokin Mata, Hajiya Aisha Aminu Malumfashi, ta bayyana cewa shirin NFWP-SU ya samu gagarumar nasara a jihar Katsina ta hanyar kafa da karfafa kungiyoyin mata masu hadin gwiwa (Women Affinity Groups).

Ta bayyana cewa mata a kananan hukumomin Katsina da Daura sun kafa kungiyoyi sama da 2,393, yayin da karamar hukumar Funtua ita ma ta samu ci gaba sosai wajen kafa irin wadannan kungiyoyi.

Kwamishiniyar ta ce kungiyoyin sun tara kudade na tanadi da suka haura Naira miliyan 310 baki daya, inda ta bayyana hakan a matsayin shaida ta karuwar tsarin kula da kudi, daukar nauyi tare, da dogaro da kai ta fuskar tattalin arziki a tsakanin mata.

Ta yaba wa Gwamna Radda bisa samar da yanayi mai kyau ga shirye-shiryen da suka shafi mata, tare da nuna godiya ga Sashen Kula da Ayyuka na Tarayya (FPCU), Bankin Duniya, da sauran abokan hulda na ci gaba saboda goyon bayan da suka bayar ta fuskar fasaha da tsare-tsare.

Hajiya Aisha ta yi kira ga wadanda suka ci gajiyar shirin da su yi amfani da kudaden yadda ya kamata, su fadada sana’o’insu, su karfafa kungiyoyinsu, tare da yin amfani da damar wajen inganta rayuwar iyalansu da al’ummominsu.

Taron ya samu halartar Mataimakan Gwamna Faruk Lawal Jobe da Mannir Yakubu; Kakakin Majalisar Dokokin Jihar, Nasir Yahaya Daura; Sakataren Gwamnatin Jihar, Lauya Abdullahi Garba Faskari; Shugaban Ma’aikata na Jiha; Babban Jami’in Ma’aikatan Gwamna (Chief of Staff); Babban Mataimaki na Musamman (PPS) ga Ministan Fasaha, Al’adu da Tattalin Arziki na Kirkire-kirkire; wakilin Ministan Harkokin Mata; Sanatocin da ke wakiltar yankunan Katsina da Funtua; da kuma ‘yan majalisar tarayya masu wakiltar mazabun Batagarawa/Rimi/Charanchi, Matazu/Musawa da Mashi/Dutsi.

Har ila yau, taron ya samu halartar tsohon Gwamna Ibrahim Shehu Shema; babban dan kasuwa Alhaji Dahiru Mangal; tsohon Minista Ahmed Musa Dangiwa; Lauya Murtala Kankia (Mai ba da shawara kan harkokin shari’a na jam’iyyar APC a matakin kasa); Shugaban jam’iyyar APC na jihar, Bishir Gambo Saulawa; Uwargidan Gwamna Zulaihat Radda; ‘yan majalisar dokokin jihar da mambobin majalisar zartarwa ta jiha; wakilan Masarautun Katsina da Daura; da Shugabannin Kananan Hukumomi. Abokan hulɗa na ci gaba, wakilan Bankin Duniya, UNDP, UN Women da Gidauniyar Gates, mambobin ƙungiyoyin mata da sauran masu ruwa da tsaki, shugabannin ‘yan kasuwa; ‘Yan takarar jam’iyyar APC na jiha don babban zaɓen shekarar 2027; da sauran manyan baƙi.

Ibrahim Kaula Mohammed

Babban Sakataren Yaɗa Labarai na Gwamnan Jihar Katsina

4 ga Oktoba, 2026